Las Lagunas de Rabasa: un lugar; dos cursos; una experiencia docente de investigación

The Rabasa Lagoons: one site, two courses, a research-based teaching experience

dc.contributor.author
Castro-Domínguez, Juan Carlos
dc.date.issued
2025-10-28
dc.identifier
Castro-Domínguez, Juan Carlos. Las Lagunas de Rabasa: un lugar; dos cursos; una experiencia docente de investigación. A: Bardí Milà, Berta; Garcia Escudero, Daniel, eds. “XIII Jornadas sobre Innovación Docente en Arquitectura (JIDA′25), Escuela Técnica Superior de Arquitectura y Edificación de Cartagena (ETSAE-UPCT), 13 y 14 de Noviembre de 2025: libro de actas”. Barcelona: UPC IDP, 2025. ISBN: 979-13-87613-89-1, p. 770-787
dc.identifier
979-13-87613-89-1
dc.identifier
2462-571X
dc.identifier
https://hdl.handle.net/2117/444636
dc.identifier
10.5821/jida.2025.13660
dc.description.abstract
Este manuscrito presenta los resultados de dos cursos consecutivos de Proyectos Arquitectónicos desarrollados en las lagunas XYZ, un descampado de 428 hectáreas convertido en un ecosistema de alto valor ecológico tras su abandono como cantera de arcilla. El planteamiento del curso consistió en trabajar desde la ausencia de arquitectura entendida como urbanización o colonización, utilizando herramientas como la cartografía crítica, la ficción especulativa y la producción de instalaciones. El proyecto se concibió como laboratorio de research by design, en el que el alumnado asumió el rol de investigador y el profesorado el de mediador. La elaboración de un atlas colectivo, mapas críticos, manifiestos bastardos, ficciones y nuevas materialidades permitió desarrollar hipótesis abiertas frente a situaciones controvertidas y complejas. Los resultados muestran la capacidad del diseño arquitectónico para producir conocimiento crítico, fomentar la reflexión colectiva y abrir debates transferibles a otros solares, periferias urbanas y territorios en transición.
dc.description.abstract
This paper presents the results of two consecutive Architectural Design Studio courses carried out at the XYZ lagoons, a 428-hectare vacant lot that has become an ecosystem of high ecological value after its abandonment as a clay quarry. The course was conceived from the absence of architecture understood as urbanization or colonization, using tools such as critical cartography, speculative fiction, and the production of installations. The project was developed as research by design laboratory, in which students assumed the role of researchers and faculty acted as mediators. The creation of a collective atlas, critical maps, bastard manifestos, fictions, and new materialities allowed the development of open hypotheses in response to controversial and complex situations. The results show the capacity of architectural design to produce critical knowledge, foster collective reflection, and open debates transferable to other vacant lots, urban peripheries, and transitional territories.
dc.description.abstract
El Congreso (22893/OC/25) ha sido financiado por la Consejería de Medio Ambiente, Universidades, Investigación y Mar Menor, a través de la Fundación Séneca-Agencia de Ciencia y Tecnología de la Región de Murcia (http://www.fseneca.es) con cargo al Programa Regional de Movilidad, Colaboración internacional e Intercambio de Conocimiento “Jiménez de la Espada” en el marco de la convocatoria de ayudas a la organización de congresos y reuniones científico-técnicas (plan de actuación 2025).
dc.description.abstract
Peer Reviewed
dc.format
18 p.
dc.format
application/pdf
dc.language
spa
dc.publisher
Universitat Politècnica de Catalunya. Iniciativa Digital Politècnica
dc.relation
Jornadas sobre Innovación Docente en Arquitectura (13as: 2025: Cartagena)
dc.relation
Augé, Marc. 2017. Los no lugares. Barcelona: Gedisa,.
dc.relation
Castro-Domínguez, Juan Carlos. 2025a. "Futuro y [ciencia] ficción." [i2] Investigación e Innovación en Arquitectura y Territorio 13(2), 7-12. https://i2.ua.es/article/view/30504.
dc.relation
Castro-Domínguez, Juan Carlos. 2025b. Atlas menor de descampados: hacia una lectura patrimonial de los vacíos urbanos de Alicante. VAD. Veredes, Arquitectura y Divulgación, 13, 44-58. https://veredes.es/vad/index.php/vad/article/view/castro-dominguez-atlas-menor-de-descampados-vacios-urbanos.
dc.relation
Barrale, Julián; Waidler, Melanie; Higueras, Ester; Seve, Bruno. 2024. Imaginabilidad de la sociedad analógica-digital: ecosistemas gráficos de derivas urbanas. JIDA’24. XIII Jornadas sobre Innovación Docente en Arquitectura. Donostia-San Sebastián, ETSA-UPV/EHU, 14-15 noviembre 2024. DOI: 10.5821/jida.2024.13260.
dc.relation
Corner, James, ed. 1999. Recovering Landscape: Essays in Contemporary Landscape Architecture. New York: Princeton Architectural Press.
dc.relation
Jorge-Huertas, Virginia; Rodríguez-Aguilera, Ana Isabel. 2023. Dibujar y cartografiar: un marco teórico para arquitectura y paisajismo. JIDA’23. XII Jornadas sobre Innovación Docente en Arquitectura. Pamplona, ETSA-UNAV, 16-17 noviembre 2023. DOI: 10.5821/jida.2023.13256.
dc.relation
González-Ruibal, Alfredo. 2024. “Espacios del deshacer. Geografías del abandono.” En Contar con el abandono. Paisajes de un mundo en ruinas, editado por G. Gatti e I. Rubio-Mengual. Bellaterra: Edicions de la Universitat Autònoma de Barcelona.
dc.relation
Haraway, Donna J. 2019. "Sembrar Mundos." En Seguir con el Problema: Hacer Lugares en el Chthuluceno, 123-145. Buenos Aires: Consonni.
dc.relation
Harley, John Brian. La nueva naturaleza de los mapas. Ensayos sobre la historia de la cartografía. México: Fondo de Cultura Económica (FCE), 2005.
dc.relation
Le Guin, Ursula K. La teoría de la bolsa de transporte de la ficción. 1986. Traducción de Kamen Nedev y José Pérez de Lama, enero de 2021. Versión en castellano de “The Carrier-Bag Theory of Fiction.” Disponible en https://es.anarchistlibraries.net/library/ursula-k-le-guin-la-teoria-de-la-bolsa-de-transporte-de-la-ficcion.
dc.relation
Solà-Morales, Ignasi de. 1996. Terrain Vague. Quaderns d’Arquitectura i Urbanisme, 212: 34-43. Barcelona: Col·legi d’Arquitectes de Catalunya.
dc.relation
Schön, Donald A. 1983. The Reflective Practitioner: How Professionals Think in Action. New York: Basic Books.
dc.rights
https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/
dc.rights
Open Access
dc.rights
Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International
dc.subject
Àrees temàtiques de la UPC::Arquitectura
dc.subject
Àrees temàtiques de la UPC::Enginyeria civil::Geomàtica::Cartografia
dc.subject
Àrees temàtiques de la UPC::Ensenyament i aprenentatge
dc.subject
Architecture -- Study and teaching (Higher)
dc.subject
Experiential learning
dc.subject
Cartography
dc.subject
Descampados
dc.subject
Lagunas Rabasa
dc.subject
Alicante
dc.subject
Cartografía crítica
dc.subject
Ficción especulativa
dc.subject
Wasteland
dc.subject
Rabasa lagoons
dc.subject
Alicante
dc.subject
Critical cartography
dc.subject
Speculative fabulation
dc.subject
Arquitectura -- Ensenyament universitari
dc.subject
Aprenentatge per experiència
dc.subject
Cartografia
dc.title
Las Lagunas de Rabasa: un lugar; dos cursos; una experiencia docente de investigación
dc.title
The Rabasa Lagoons: one site, two courses, a research-based teaching experience
dc.type
Conference report
dc.coverage
east=-0.5140399932861328; north=38.38472766885084; name=C/ Alicante, 90, 03690 Sant Vicent del Raspeig, Alicante, España


Files in this item

FilesSizeFormatView

There are no files associated with this item.

This item appears in the following Collection(s)

Congressos [11189]