Rieles para el territorio: reintroducción ferroviaria, innovación y construcción urbana en Chile

Other authors

Ravetllat Mira, Pere Joan

Rubert de Ventós, Maria

Vinyes Ballbé, Rosina

Parcerisa Bundó, Josep

Muros Alcojor, Adrián

Publication date

2025-10-20



Abstract

Aquesta Tesi de Màster descriu i analitza el procés actual de reintroducció ferroviària a Xile, a través dels corredors Santiago–Valparaíso, Santiago–Melipilla i Santiago–Chillán, des d’una perspectiva urbanística i tecnològica. El treball se centra a mostrar aquests projectes en curs, representant la seva inserció territorial mitjançant un protocol metodològic replicable basat en la cartografia crítica multiescalar. Aquesta eina permet examinar el traçat, la ubicació i funció de les estacions, la intermodalitat i el paper de les tecnologies habilitants (electrificació, interoperabilitat ERTMS/ETCS, permeabilitat urbana). L’anàlisi revela que la reutilització de traçats històrics aporta centralitats estratègiques, però també introdueix restriccions morfològiques que condicionen la integració de les estacions a la ciutat. Així mateix, s’observa que la implementació de tecnologies interoperables és decisiva per assolir freqüències metropolitanes, evitant dinàmiques d’“efecte túnel” i permetent que els corredors operin com a veritables vectors d’accessibilitat sostenible. La tesi conclou que el futur de la reintroducció ferroviària a Xile depèn de la capacitat d’articular la infraestructura heretada amb la innovació tecnològica, entenent el ferrocarril no només com un projecte de transport, sinó com una iniciativa urbano-territorial complexa. D’aquesta manera, els corredors ferroviaris poden resignificar-se com a sistemes integrats, multimodals i tecnològicament avançats, capaços de reconfigurar la relació entre ciutat, territori i paisatge en clau de sostenibilitat i equitat.


Esta Tesis de Máster describe y analiza el proceso actual de reintroducción ferroviaria en Chile, a través de los corredores Santiago–Valparaíso, Santiago–Melipilla y Santiago–Chillán, desde una perspectiva urbanística y tecnológica. El trabajo se centra en mostrar estos proyectos en curso, representando su inserción territorial mediante un protocolo metodológico replicable basado en cartografía crítica multiescalar. Esta herramienta permite examinar el trazado, la ubicación y función de las estaciones, la intermodalidad y el papel de las tecnologías habilitantes (electrificación, interoperabilidad ERTMS/ETCS, permeabilidad urbana). El análisis revela que la reutilización de trazados históricos aporta centralidades estratégicas pero introduce también restricciones morfológicas que condicionan la integración de las estaciones en la ciudad. Asimismo, se observa que la implementación de tecnologías interoperables resulta decisiva para alcanzar frecuencias metropolitanas, evitando dinámicas de “efecto túnel” y permitiendo que los corredores operen como verdaderos vectores de accesibilidad sostenible. La tesis concluye que el futuro de la reintroducción ferroviaria en Chile depende de la capacidad de articular la infraestructura heredada con la innovación tecnológica, entendiendo el ferrocarril no solo como un proyecto de transporte, sino como una iniciativa urbano-territorial compleja. De este modo, los corredores ferroviarios pueden resignificarse como sistemas integrados, multimodales y tecnológicamente avanzados, capaces de reconfigurar la relación entre ciudad, territorio y paisaje en clave de sostenibilidad y equidad.


This Master's Thesis describes and analyzes the current process of railway reintroduction in Chile—through the Santiago–Valparaíso, Santiago–Melipilla, and Santiago–Chillán corridors—from an urbanistic and technological perspective. The work focuses on showcasing these ongoing projects, representing their territorial integration through a replicable methodological protocol based on multiscalar critical cartography. This tool facilitates the examination of the alignment, the location and function of stations, intermodality, and the role of enabling technologies (electrification, ERTMS/ETCS interoperability, urban permeability). The analysis reveals that the reuse of historical alignments provides strategic centralities but also introduces morphological constraints that condition the integration of stations into the city. Furthermore, it is observed that the implementation of interoperable technologies is decisive for achieving metropolitan-level frequencies, thereby avoiding "tunnel effect" dynamics and allowing the corridors to operate as true vectors of sustainable accessibility. The thesis concludes that the future of railway reintroduction in Chile depends on the ability to articulate inherited infrastructure with technological innovation, understanding the railway not just as a transportation project, but as a complex urban-territorial initiative. In this way, railway corridors can be resignified as integrated, multimodal, and technologically advanced systems, capable of reconfiguring the relationship between city, territory, and landscape with a focus on sustainability and equity.

Document Type

Master thesis

Language

Spanish

Publisher

Universitat Politècnica de Catalunya

Recommended citation

This citation was generated automatically.

Rights

http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/

Open Access

Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International

This item appears in the following Collection(s)